MBu ay sizler ile İş Sağlığı ve Güvenliği oluşumunun önemli faktörlerinden Kişisel Koruyucu Donanım tedbirlerini inceleyeceğiz. İşyerindeki risklerin önlenmesinin veya yeterli derecede azaltılmasının, teknik tedbirlere dayalı toplu korunma ya da iş organizasyonu veya çalışma yöntemleri ile sağlanamadığı durumlarda kişisel koruyucu donanımların kullanımı en son çare olarak karşımıza çıkar. Çalışanı iş kazası ve meslek hastalığından korumaya yönelik bu donanımlar çoğu vakada hayat kurtarmışlardır. Eğer İş Sağlığı ve Güvenliği hizmeti alan bir işletmeniz var ise sektörünüz ne olursa olsun Kişisel Koruyucu Donanımlar hakkında bilgi sahibi olmuşsunuzdur. Nedir Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) ? Çeşitleri nelerdir? İhtiyaç olduğu halde bu donanımı kullanmamanın veya kullandırmamanın getirdiği yükümlülükler nelerdir? Gelin bütün bu sorularımıza hep beraber cevap arayalım.
YASAL DAYANAK
KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLARIN İŞYERLERİNDE KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK
MADDE 6 – (1) Kişisel koruyucu donanımların işyerlerinde kullanımı ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara uyulur;
a) İşyerinde kullanılan kişisel koruyucu donanım, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak tasarlanır ve üretilir. Tüm kişisel koruyucu donanımlar;
1) Kendisi ek risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olur.
2) İşyerinde var olan koşullara uygun olur.
3) Kullananın ergonomik gereksinimlerine ve sağlık durumuna uygun olur.
4) Gerekli ayarlamalar yapıldığında kullanana tam uyar.
5) Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamına giren ürünlerde uygun şekilde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulundurur.
b) Birden fazla riskin bulunduğu ve çalışanın bu risklere karşı aynı anda birden fazla kişisel koruyucu donanımı kullanmasını gerektiren durumlarda, bir arada kullanılmaya uygun olan ve bir arada kullanıldığında söz konusu risklere karşı koruyuculuğu etkilenmeyen kişisel koruyucu donanımlar seçilir.
c) Kişisel koruyucu donanımların kullanım şartları ve özellikle kullanılma süreleri; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, her bir çalışanın iş yaptığı yerin özellikleri ve kişisel koruyucu donanımın performansı dikkate alınarak belirlenir.
ç) Tek kişi tarafından kullanılması esas olan kişisel koruyucu donanımların, zorunlu hallerde birden fazla kişi tarafından kullanılmasını gerektiren durumlarda, bu kullanımdan dolayı sağlık ve hijyen problemi doğmaması için her türlü önlem alınır.
d) İşyerinde, her bir kişisel koruyucu donanım için, bu maddenin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen hususlarla ilgili yeterli bilgi bulunur ve bu bilgilere kolayca ulaşılabilir.
e) Kişisel koruyucu donanımlar, işveren tarafından ücretsiz verilir, imalatçı tarafından sağlanacak kullanım kılavuzuna uygun olarak bakım, onarım ve periyodik kontrolleri yapılır, ihtiyaç duyulan parçaları değiştirilir, hijyenik şartlarda muhafaza edilir ve kullanıma hazır bulundurulur.
f) İşveren, kişisel koruyucu donanımları hangi risklere karşı kullanacağı konusunda çalışanı bilgilendirir.
g) İşveren, kişisel koruyucu donanımların kullanımı konusunda uygulamalı olarak eğitim verilmesini sağlar.
ğ) Kişisel koruyucu donanımlar, istisnai ve özel koşullar hariç, sadece amacına uygun olarak kullanılır.
h) Kişisel koruyucu donanımlar çalışanların kolayca erişebilecekleri yerlerde ve yeterli miktarlarda bulundurulur.
(2) Kişisel koruyucu donanımlar talimatlara uygun olarak kullanılır, bakımı ve temizliği yapılır. Talimatlar çalışanlar tarafından anlaşılır olmak zorundadır.
İŞVERENİN YASAL YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Yukarıda belirttiğimiz Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik ibarelerine göre işverenin bu konuda çeşitli yasal yükümlülükleri vardır. İşverenin her iş sağlığı ve güvenliği faaliyetinde olduğu gibi KKD kullanımında da önce çalışanı gözetme yükümlülüğü bulunmaktadır. İşveren işyeri için yapılan risk analizi, ortam ölçümleri ve yapılan işin mahiyetine göre en uygun KKD ekipmanlarını tedarik etmelidir. İşveren, KKD’lerin hangi risklere karşı kullanılacağı konusunda çalışanları bilgilendirmeli, KKD kullanımı konusunda uygulamalı olarak eğitim vermeli ve çalışanların KKD’leri uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi (yazılı talimat, KKD zimmet formu, eğitim kayıtları ve işverenin şahsi denetimi) almalıdır. Tüm bahsettiğimiz organizasyonlar iş güvenliği uzmanının rehberliğinde yine işveren tarafından yapılmalıdır.
KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLARIN İŞYERLERİNDE KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK KKD
Kullanım kuralları
MADDE 8 – (2) Çalışanlar, 6331 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine uygun olarak, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmakla, korumakla, uygun yerlerde ve uygun şekilde muhafaza etmekle yükümlüdür.
(3) Çalışanlar kişisel koruyucu donanımda gördükleri herhangi bir arıza veya eksikliği işverene bildirirler. Arızalı bulunan kişisel koruyucu donanımlar arızalar giderilmeden ve gerekli kontrolleri yapılmadan kullanılmaz. Çalışanlara verilen kişisel koruyucu donanımlar her zaman etkili şekilde çalışır durumda olur, temizlik ve bakımı yapılır ve gerektiğinde yenileri ile değiştirilir. Kişisel koruyucu donanımlar her kullanımdan önce kontrol edilir.
ÇALIŞANLARIN YASAL YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Yukarıda belirttiğimiz Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik ibarelerine göre çalışanların da KKD kullanımı açısından çeşitli yükümlülükleri vardır. Çalışanlar işe başlamadan önce KKD ekipmanlarını giymelidirler ve etkin bir biçimde kullanmalıdırlar. Bilerek ve kasti bir biçimde bu ekipmanlara zarar vermemelidirler. Bir eksiklik veya arıza fark ettiklerinde işverene bildirim yapmalı ve gerekli bakım ve tamirat hatta değişim yapılmadan KKD leri kullanmamalıdırlar. KKD kullanımı eğitimleri çalışanların bu hayat kurtarıcı ekipmanı doğru ve talimatlarına uygun kullanmasını sağlayan en önemli unsurdur. Çalışanlar eğitimde öğrendiklerini kati suretle uygulamalı KKD kullanımı konusunda her zaman titiz davranmalıdırlar.
KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM NASIL SEÇİLİR?
İşletmelerde kişisel koruyucu donanımların seçimine ve satın alınmasına karar verilirken en önemli husus bu malzemelerin mevzuata ve standartlara uygun olup olmadığının tespit edilmesidir. Eğer KKD, standartlara uygun üretilmişse üzerinde standardı temsil eden numara TS EN yada EN ifadesi ile birlikte kullanılır ve bu malzemeler üzerinde veya ambalajında CE işareti bulunur. CE işareti KKD’nin tüm kontrollerden geçtiğinin ve ilgili teknik gerekler ile EN Standartlarına uygun üretildiğinin göstergesidir. Üretim standartlarının kapsamı ve KKD nin uygunluk kriterlerinin neler olduğu ‘’Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği’’ içeriğinde belirtilmiştir. Standartlara uymayan ve merdiven altı üretilen KKD lerin hiçbir koruyuculuk garantisi yoktur. Bu ekipmanların kullanımı ramak kala olayları, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemez hatta aksine daha büyük tehlike oluşturur.
KKD seçiminde dikkat edilmesi gereken bir diğer etken de çalışana ve yapılan işe uyum sağlamasıdır. KKD çalışanın işini yapmasını engellememeli, çalışanın sağlık durumuna, yaptığı işe, bedenine ve ergonomik ihtiyaçlarına uygun olmalıdır. Aynı anda birden fazla donanım kullanılması gerekiyorsa KKD lerin birbirleri ile uyumlu olmaları çok önemlidir. Çalışanlar KKD kullanımı konusunda eğitim almış olsalar da kullanım talimatları ve uyarı levhaları kolay ulaşılabilir göz önünde bir alanda teşhir edilmelidir. İşletmelerde kullanılan ve mevzuata uygun olarak tedarik edilen tüm KKD’lerin dağıtımı, imza karşılığında kayıt altına alınarak yapılmalıdır. Çalışanlara kendi el yazıları ile “Kişisel Koruyucu Malzeme Zimmet Tutanağı’’ doldurtulmalıdır.
HANGİ KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM HANGİ MESLEKLERDE GEREKLİDİR?
1. BAŞ KORUYUCULARI
1.1. Koruyucu baretler
1.1.1. İnşaat işleri, özellikle iskeleler ve yüksekte çalışma platformlarının üstünde, altında veya yakınında yapılan işler, kalıp yapımı ve sökümü, montaj ve kurma işleri, iskelede çalışma ve yıkım işleri
1.1.2. Çelik köprüler, çelik yapılar, direkler, kuleler, hidrolik çelik yapılar, yüksek fırınlar, çelik işleri ve haddehaneler, büyük konteynırlar, büyük boru hatları, ısı ve enerji santrallerinde yapılan çalışmalar
1.1.3. Tüneller, maden ocağı girişleri, kuyular ve hendeklerde yapılan çalışmalar
1.1.4. Toprak ve kaya işleri
1.1.5. Yeraltında ve taşocaklarında yapılan işler, hafriyat işleri, kömür işletmelerinde yapılan dekapaj işleri
1.1.6. Cıvatalama işleri
1.1.7. Patlatma işleri
1.1.8. Asansörler, kaldırma araçları, vinç ve konveyörler civarında yapılan işler
1.1.9. Yüksek fırınlar, ergitme ocakları, çelik işleri, haddehaneler, metal işleri, demir işleme, presle sıcak demir işleme, döküm işleri
1.1.10. Endüstriyel fırınlar, konteynırlar, makinalar, silolar, bunkerler ve boru hatlarında yapılan işler
1.1.11. Gemi yapım işleri
1.1.12. Demiryolu manevra işleri
1.1.13. Mezbahalarda yapılan işler
2. AYAK KORUYUCULARI
2.1. Delinmez tabanlı emniyet ayakkabıları
2.1.1. Karkas ve temel işleri, yol çalışmaları
2.1.2. İskelelerde yapılan çalışmalar
2.1.3. Karkas yapıların yıkım işleri
2.1.4. Kalıp yapma ve sökme işlerini de kapsayan beton ve prefabrike parçalarla yapılan çalışmalar
2.1.5. Şantiye alanı ve depolardaki işler
2.1.6. Çatı işleri
2.2. Delinmez taban gerektirmeyen emniyet ayakkabıları
2.2.1. Çelik köprüler, çelik bina inşaatı, sütunlar, kuleler, hidrolik çelik yapılar, yüksek fırınlar, çelik işleri ve haddehaneler, büyük konteynırlar, büyük boru hatları, vinçler, ısı ve enerji santrallerinde yapılan işler
2.2.2. Fırın yapımı, ısıtma ve havalandırma tesisatının kurulması ve metal montaj işleri
2.2.3. Tadilat ve bakım işleri
2.2.4. Yüksek fırınlar, ergitme ocakları, çelik işleri, haddehaneler, metal işleri, demir işleme, presle demire şekil verme, sıcak presleme işleri ve metal çekme fabrikalarında yapılan işler
2.2.5. Taş ocaklarında ve açık ocaklarda yapılan işler, kömür işletmelerinde yapılan dekapaj işleri
2.2.6. Taş yontma ve taş işleme işleri
2.2.7. Düz cam ve cam eşya üretimi ve işlenmesi
2.2.8. Seramik endüstrisinde kalıp işleri
2.2.9. Seramik endüstrisinde fırınların kaplanması
2.2.10. Seramik eşya ve inşaat malzemesi kalıp işleri
2.2.11. Taşıma ve depolama işleri
2.2.12. Konserve yiyeceklerin paketlemesi ve dondurulmuş etle yapılan işler
2.2.13. Gemi yapım işleri
2.2.14. Demiryolu manevra işleri
2.3. Kaymayı önleyici ve delinmeye dayanıklı ayakkabılar
2.3.1. Çatı işleri
2.3.2. Kaygan zeminde çalışma gerektiren ve delinme riski içeren işler
2.4. Yalıtkan tabanlı koruyucu ayakkabılar
2.4.1. Çok sıcak veya soğuk malzemelerle yapılan çalışmalar
2.5. Kolayca çıkarılabilen emniyet ayakkabıları
2.5.1. Ergimiş maddelerin ayakkabıdan içeri girme riski bulunan işler
3. YÜZ VE GÖZ KORUYUCULARI
3.1. Koruyucu gözlükler, yüz siperlikleri veya elle tutulan yüz koruyucuları
3.1.1 Kaynak yapma, öğütme ve ayırma işleri
3.1.2. Sızdırmazlık sağlamak için yapılan işler (kalafatlama) ve keski ile yontma, biçimlendirme işleri
3.1.3. Taş yontma ve şekillendirme işleri
3.1.4. Cıvatalama işleri
3.1.5. Talaş çıkaran makinelerde yapılan talaş toplama işleri
3.1.6. Presle sıcak demir işleme
3.1.7. Artıkların parçalanması ve uzaklaştırılması işleri
3.1.8. Aşındırıcı maddelerin püskürtülerek kullanıldığı işler
3.1.9. Asit ve baz çözeltileriyle, dezenfektan ve aşındırıcı temizlik maddeleriyle yapılan işler
3.1.10. Sıvı spreylerle çalışma
3.1.11. Ergimiş maddelerle veya onların yakınında çalışma
3.1.12. Radyant ısı ile çalışma
3.1.13. Lazerle çalışma
3.1.14. Biyolojik ajanlarla çalışılan işler
4. SOLUNUM SİSTEMİ KORUYUCULARI
4.1. Respiratörler/ Solunum cihazları
4.1.1. Yetersiz oksijen veya zararlı bir gazın bulunabileceği konteynırlar, kapalı alanlar veya gaz yakan endüstriyel fırınlarda yapılan çalışmalar
4.1.2. Yüksek fırınlara yükleme yapılan alanlardaki çalışmalar
4.1.3. Yüksek fırınların gaz boruları ve gaz konvertörleri civarındaki çalışmalar
4.1.4. Ağır metal dumanlarının bulunabileceği yüksek fırın kapakları civarındaki çalışmalar
4.1.5. Toz bulunması muhtemel, fırın içi döşeme işlerinde ve kepçelerle yapılan çalışmalar
4.1.6. Toz oluşumunu önlemenin yetersiz olduğu sprey boyama işleri
4.1.7. Kuyularda, kanalizasyon ve kanalizasyonla bağlantılı diğer yer altı sahalarında yapılan çalışmalar
4.1.8. Sağlık ve güvenlik riski meydana getirebilecek düzeyde toz oluşan işler
4.1.9. Soğutucu gaz kaçağı tehlikesinin olduğu soğutma tesislerinde yapılan çalışmalar
4.1.10 Biyolojik ajanların olduğu işler
5. İŞİTME DUYUSUNUN KORUNMASI
5.1. Kulak koruyucuları
5.1.1. Metal şekillendirme presleriyle çalışma
5.1.2. Pnömatik matkaplarla çalışma
5.1.3. Havalimanlarının yer işletmelerinde çalışanların yaptığı işler
5.1.4. Kazık çakma işleri
5.1.5. Ağaç ve tekstil işleri
6. EL, KOL VE VÜCUT KORUNMASI
6.1. Koruyucu giysi
6.1.1. Asit ve baz çözeltileriyle, dezenfektan ve aşındırıcı temizlik ürünleriyle yapılan işler
6.1.2. Sıcak malzemeler ile veya onların civarında yapılan ve ısı etkisinin hissedildiği yerlerdeki çalışmalar
6.1.3. Düz cam ürünleriyle çalışma
6.1.4. Kumlama işleri
6.1.5. Derin dondurucu odalarda çalışma
6.2. Ateşe dayanıklı koruyucu giysi
6.2.1. Kapalı alanlarda kaynak işleri
6.3. Delinmeye dayanıklı önlükler
6.3.1. Kesme ve kemiklerinden ayırma işleri
6.3.2. El bıçaklarıyla yapılan ve bıçağın vücuda doğru çekilmesini gerektiren işler
6.4. Deri Önlükler
6.4.1. Kaynak işleri
6.4.2. Demir dövme işleri
6.4.3. Döküm işleri
6.5. Ön kolun (kolun bilekle dirsek arasında kalan bölümü) korunması
6.5.1. Kesme ve kemiklerinden ayırma işleri
6.6. Eldivenler
6.6.1. Kaynak işleri
6.6.2. Eldivenlerin yakalanma tehlikesinin bulunduğu makineler dışında, keskin kenarlı cisimlerin elle tutulması
6.6.3. Asit ve baz çözeltileriyle yapılan çalışmalar
6.6.4. Aşırı sıcak ve soğuk temas gerektiren işler
6.6.5. Biyolojik ajanların olduğu işler
6.7. Metal örgülü eldivenler
6.7.1. Kesme ve kemiklerinden ayırma işleri
6.7.2. Kesim ve kullanım amaçlarına göre parçalama için el bıçağı kullanılarak yapılan sürekli kesim işleri
6.7.3. Kesim makinelerinin bıçaklarının değiştirilmesi
7. İKLİME DAYANIKLI GİYSİ
7.1. Açıkta, soğuk ve yağmurlu havada çalışma
8. YANSITICI GİYSİ
8.1. Çalışanların açıkça görülmesi gereken yerlerde yapılan çalışmalar
9. EMNİYET KEMERİ
9.1. İskelelerde çalışma
9.2. Prefabrik parçaların montajı
9.3. Direk ya da sütunlarda çalışma
9.4. Çatı İşleri
10. GÜVENLİK HALATLARI
10.1. Kule/yüksek vinç kabinlerinde çalışma
10.2. Ambarlarda kullanılan istifleme ve boşaltım ekipmanlarının yüksek kabinlerinde çalışma
10.3. Sondaj kulelerinin yüksek bölümlerinde çalışma
10.4. Kuyu ve kanalizasyonlarda yapılan çalışma
11. DERİNİN KORUNMASI
11.1. Malzeme kaplama işleri
11.2. Tabaklama (dericilik) işleri
KKD; çalışma ortamındaki tehlikelerden ve risklerden çalışanları koruyamadığımız durumlarda çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunması amacı ile çalışan tarafından giyilen, takılan, koruma amacına uygun olarak tasarlanmış tüm cihaz, alet veya malzemeler olarak tanımlanabilir. KKD kullanımı, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin son seçeneğidir. Bu seçenek bazı iş kollarında kullanımı kaçınılmaz olarak nitelendirilmiştir. Örneğin; inşaat sektöründe en güncel tedbirleri alsanız da çalışan baret, iş ayakkabısı, paraşüt kemeri, eldiven gibi KKD leri çalıştığı iş koluna göre kullanmak zorundadır. Bazı iş kollarında üretimin process evresinde alınan tedbirler, ikame yöntemleri, iş organizasyonunun maximum seviyede koruyucu özelliklere ulaştırılması ve çeşitli sektöre özel teknik tedbirler ile KKD kullanımı seçeneğine gerek duyulmaz. Buna rağmen insan hayatını koruma bilinci geliştikçe KKD kullanımı seçenekten çok rutin haline gelmiştir.
KKD seçilirken İş Güvenliği Uzmanı İşyeri hekimi ve varsa İSG kurul üyelerinin tespitleri ve rehberlikleri göz önüne alınmalıdır. Hayat kurtaran bu donanımın seçimi, tedariği, kullanımı ve verimliliği ayrıca profesyonellik gerektiren faktörlerdir. Çalışanı gözetme sorumluluğu bulunan işveren eğer riskleri kaynağında yok edemiyor ise KKD kullanımı alternatif olmaktan çıkar, işin yürütümü için temel gereksinim haline gelir. Hayatın kutsallığı ve dokunulmazlığı her çalışanın en temel hakkıdır. Biz İSG profesyonellerinin görevi çalışan güvenliğini sağlayacak her tedbiri sunmak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek için tüm seçenekleri irdelemektir.
Bir sonraki sayıda, İş Sağlığı ve Güvenliği’ nin işletmelerde gerçekleştirdiği faaliyetleri, yasal dayanaklarını ve uygulanma yöntemlerini incelemeye devam edeceğiz.
Güvende kalın,
Hoşçakalın.
