Klima ile İlgili Kavramlar

Nemli Hava:
Çevremizi saran hava yalnızca N2 ve O2’den oluşmaz yüksek oranda su da bulunur. Su buharı miktarı çevre şartlarına bağlı olarak değişir. Havanın içerisindeki aşırı nem insanlar için rahatsız edici boyutlardadır. Sıcaklığın aynı olmasına rağmen nem oranı yüksek hava daha çok rahatsız edicidir.
 
• Mutlak Nem: 
1 m3 nemli havanın içerdiği su buharı miktarının kuru hava miktarına oranına mutlak nem denir. Mutlak nemi 1 kg. kuru havanın içerdiği su buharı miktarı olarak da tanımlamak mümkündür.
 
• Bağıl Nem: 
1 m3 nemli havanın içerdiği su buharı miktarının aynı sıcaklık ve aynı toplam basınçta içerebileceği maksimum su buharı miktarına oranına denir.
 
• Çiğ Noktası: 
Sabit basınçta soğutulan nemli havanın içerdiği su buharının yoğunlaşmaya başladığı sıcaklığa denir.
 
• Yaş Termometre Sıcaklığı: 
Belirli bir su kütlesinin doygun olmayan hava tarafından etkilendiğini varsayalım suyun sıcaklığı bu havanın sıcaklığından daha büyük olursa sudan havaya ısı geçişi başlar ve su ağır ağır buharlaşarak soğur. Suyun sıcaklığı havanın sıcaklığına eşit olunca sudan havaya ısı akımı durur. Ancak hava doygunlaşmadığı için buharlaşma devam eder. Buharlaşmanın devam etmesi suyun sıcaklığının havanın sıcaklığının altına düşmesine neden olur. Bu durumda da havadan suya ters ısı akımı başlar. Belli bir noktadan sonra ısıl denge sağlanır. Havayla suyun arasındaki ısıl dengenin sağlandığı sıcaklığa termodinamikte ve klima tekniğinde yaş termometre sıcaklığı denir. Üzerine ıslak pamuk sarılmış bir termometrenin gösterdiği sıcaklık yaş termometre sıcaklığıdır.
 
• Kritik Basınç: 
Kompresörün çalışması için gerekli olan basınçtır. Klima, soğutma çevrimi kullanılarak bir ortamdan ısı çekmek (yani o ortamın sıcaklığını azaltmak), fazla nemini alıp ortama taze hava sağlamak için tasarlanmış sistem veya mekanizmadır.
İnsanların bulundukları çevre, ortam içinde sıcaklığın ayarlanabilmesi, bulunulan ortamın konforunu artırır. İnsanın rahat ettiği çevre sıcaklığı bir başka ifadeyle rahatlık sıcaklığı bulunan ortamdaki hava sıcaklığıyla havanın nem oranına bağlıdır.
 
Aşırı nem aşırı sıcaklıktan daha rahatsız edicidir.
 
Örneğin 40 0C sıcaklık ve %10 nispi neme sahip bir hava 30 0C sıcaklık %80 nispi neme sahip bir havaya göre daha iyidir, çünkü nem oranı arttıkça insan vücudunun sıcaklık karşısındaki reaksiyonu yavaşlar.
Bu nedenle klimalarda yalnızca havanın soğutulması yeterli olmaz nem oranının da ayarlanması gerekir.
Bu işlemlerin yapılmasına klimalandırma veya iklimlendirme denir. Bu amaçla kullanılan donanıma ise klima (En:air conditioner) denir.
Klimanın çalışma yöntemi, belirli bir basınç altında bulunan sıvı haldeki akışkanın istenilen sıcaklıkta buharlaştırılması ve buhar halden tekrar sıvı hale döndürülmesidir. Çalışma prensibini termodinamiğin ikinci kanunu açıklar.
 
Çevrim malzemesi olarak kullanılan gaz bir kompresör aracılığıyla emilip sıkıştırılarak sıvılaştırılır. Sıkıştırma sırasında açığa çıkan ısı bir fan vasıtası ile atmosferik çevreye (dış ortama) atılır. Bu sıvı daha sonra genleşme valfi tarafından üzerindeki basıncın düşürülmesi ile bulunduğu ortamdan ısı çekerek gaz haline dönüşür. Bu esnada bulunduğu ortamdan ısı çektiği için ortam sıcaklığını da düşürmüş olur. Soğutma akışkanı kompresör tarafından emilerek çevrim aynı şekilde tekrarlanır.
 
BASINÇ
Basınç; katı, sıvı veya gaz halindeki maddeler tarafından, birim yüzeye etki eden dik kuvvettir. Basınç birimi olarak, genellikle kg / cm2 veya bar kullanılır. Atmosfer basıncı ise atmosferdeki havanın, birim yüzeye uyguladığı kuvvettir. Atmosfer basıncı; deniz seviyesinde 1,033 kg / cm2 ‘ye eşittir. Yaklaşık 1 kg / cm2 olarak alınabilir. Gazlar, ısındıkça genleşir ve hafifler. Vakum, örneğin kapalı bir kap içersindeki basıncın, atmosfer basıncından düşük olmasına denir.
 
ISI VE SICAKLIK
Isı, bir enerji çeşididir. Birimi, kalori (cal) ‘dir. Genellikle de kilokalori (kcal) olarak kullanılır. Sıcaklık, ısı etkisi ile değiştirilebilen büyüklüktür. Basınç ile sıcaklık arasında doğru orantılı bir ilişki vardır. Basınç arttıkça, sıcaklık da artar.
 
NEM
Havanın içerisindeki su buharı miktarına nem denir. Soğuk havalarda pencere camlarında oluşan su tanecikleri havadaki nemden kaynaklanır.
 
SERİNLETME
Serinletme sistemi; sistemde kullanılan gazın, sıvı halden gaz haline geçişinde, ortamdan ısı alması ile ortam sıcaklığının düşürülmesi prensibine dayanır. Bu olayın gerçekleşmesi için, kapalı gaz dolaşım sisteminin olması gerekir.
 
Serinletme verimini etkileyen nedenler:
• Havanın sıcaklığı ve nemi
• Otomobilin hızı ve motorun devri
• Kabin içine güneşin etkisi ile sıcaklık girişi
Ön cam (%35)
Arka cam (%23)
Yan camlar (%16)
Tabandan (%19)
Tavandan (%5)
Kapılardan (%2)
• Havalandırma sisteminden ısı girişi
• Kapı fitillerinden hava girişi
• KLİMA
Bir yerin veya bölgenin, serinletme ve ısıtma işlemini yapabilen sistemlere klima adı verilir.
 
Klimanın kullanım amaçları:
1 – Kabin içi sıcaklığının istenilen değerde ayarlanması.
2 – Kabin içi nem oranının ayarlanması.
3 – Kabin içine temiz havanın alınabilmesi.
4 – Hava sirkülasyonunun sağlanması.
 
KLİMA
Kapalı gaz dolaşım sistemi olarak da adlandırılan bu sistem için, örnek olarak TempB otomobillerimizde kullanılan sistem seçilmiştir.
 
Yüksek basınç devresi 
Alçak basınç devresi
1- Kompresör
2- Kondanser
3- Evaparatör
4- Expansion (genleşme) valfi
5- Nem tutucu filtre
6- Kondanser fanı
7- Evaparatör fanı
8- Presostat
 
Klima sistemdeki gazın; sıvı hale dönüştürülmesi için, sıkıştırılması ve soğutulması gerekir. Kompresör, klima gazını kondansere sıkıştırır. Basıncı ve sıcaklığı atlan klima gazı, kondanserden geçerken ortalama 60 °C sıcaklıkta sıvı hale dönüşür. Kondanser; otomobil seyir halinde iken dış hava ile park halinde veya sıkışık trafikte ise kondanser fanı ile soğur. Basıncı yüksek sıvı haldeki klima gazı, genleşme valfinden, geniş bir hacme geçer ve basıncı düşer. Sıvı halindeki soğutucu gaz, evaparatör içerisinde buharlaşarak çevresindeki ısıyı toplar. Evaparatör yüzeyi ve çevresi” -10 °C” ile” -18 °C ” ‘ye kadar soğur. Soğuma sonucu sağlanan bu serinlik, sürücü tarafından kumanda edilen evaparatör fanı âl otomobilin içine üflenir. Bu olay; soğutucu gazın buhar halinden, tekrar sıvı haline dönüşmesi ile tekrarlanır.
 
KLİMA GAZI
Sistemin emniyeti bakımından soğutma sisteminde kullanılan gaz; yanıcı olmayan, patlamayan, zehirsiz, aşındırmayan ve paslandırmayan özellikleri bulunmalı ve sistemde bir sızdırma olduğunda da kolay anlaşılabilir olmalıdır.
 
Otomobillerimizde bugüne kadar, Freon 12 ve R134a klima gazları kullanılmıştır.
Freon 12 gazı; (Refrigerant) R12 gazı olarak da adlandırılmaktadır.
Freon 12 gazı; renksizdir, kokusuzdur, zehirsizdir, aşındırıcı ve tutuşucu değildir. Ancak, sigara ateşi veya aleve yakın yerde bulunursa çok zehirleyici olabilmektedir.
Freon 12 gazı, özelliğini kaybetmeyen ve kendi kendini yenileyebilen bir gazdır. Göze kaçmadıkça tehlikesi olmamaktadır.
Freon 12 gazı; 1 atm basınç altında, -29,7 °C sıcaklıkta kaynar. 5 ila 6 atm. basınçta, 20 °C sıcaklıkta sıvı haline gelir.
Kilogram başına çektiği ısı miktarı 35 kilokaloridir. Büyük bir ısı taşıma kabiliyeti vardır.
Kolaylıkla sıkıştırılabildiği gibi, basınç altında kimyasal değişikliği de olmaz. Alçak basınçta, düşük sıcaklıkta buharlaşır.
 
R134A GAZI:
Yerküreyi; güneşin zararlı ultraviole ışınlarından, ozon tabakası korur. Bu tabaka, atmosfere karışan kloro-floro karbon gazlan nedeni ile azalmaktadır. Bunun sonucu olarak, kuzey kutbu üzerinde gittikçe büyüyen bir” ozon tabakası deliği” meydana gelmiştir.
 
Ozon tabakasının delinmesi, doğal dengeyi bozmakta ve canlı organizmalara zarar vererek, deri kanseri gibi hastalıklara yol açmaktadır.
Ozon tabakasındaki delinme bu hızla devam ederse; 2030 yılına kadar dünyanın ortalama sıcaklığının 1,5 – 4,5 °C artacağı ve bunun sonucu olarak da deniz seviyelerinin 0,2 4- 1,4 m. yükseleceği tahmin edilmektedir.
Ozon tabakasının korunabilmesi için, çevre koruma örgütleri ve hükümetlerce alınan kararlar uyarınca, freon gazları (R11, R12, R113, R114, R115) yerine, daha zararsız soğutucu gazlar kullanılacaktır.
Eylül – 1987 yılında imzalanan uluslararası Montreal protokolü ‘ne göre, zararlı freon gazlarının kullanım ve üretimleri kademeli olarak azaltılacak ve 2000 yılında tamamen durdurulacaktır.
R134a gazı; ozon tabakasına zarar vermemekte, ancak” greenhouse ” ( sera ) etkisine yol açmaktadır.
Greenhouse etkisi, petrol fosili türeyi çoğu gazda görülen,” atmosferin ısı önleme özelliğini azaltma etkisi” şeklinde açıklanabilir. Bu etki sonucu, yerkürenin ısısı artmaktadır.
Soğutucularda yaygın olarak kullanılan R12 gazı yerine, R134a gazının kullanımı planlanmıştır.
R134a gazı; Ekim – 1993 yılında T.O.F.A.Ş. ‘ta üretilen klimalı Tempra – Tipo otomobillerimizde, Aralık -1995 tarihinden itibaren ise 131 tip otomobillerimizde kullanılmaktadır.
R134a gazının kimyasal ve fiziksel özellikleri tamamen farklı olduğu için freon gazları bulunan klima devrelerinde kesinlikle kullanılmamalıdır. Çünkü; R134a gazının kullanılacağı klima sistemlerinde, birçok parça farklıdır.
Klima sistemi servis hizmetleri sırasında; R12 parçaları ile karıştırılırsa komple sistemin hasar görmesi riski vardır.
R134a devresindeki tüm rekor bağlantıları değiştiğinden, kullanılacak tamir ve bakım takımları da değişik olacaktır.
R134a devrelerine gaz dolumu için, bu gazın özelliklerine uygun dolum cihazları ve kaçak dedektörleri geliştirilmiştir.
R12 gazının dolumunda kullanılan gaz dolum cihazları, R134a gazını doldurmak için kesinlikle kullanılmamalıdır. Yanlış kullanımları önlemek için, boru bağlantıları değiştirilmiş, dolum vanaları değiştirilmiş, uyarıcı etiket ve yazılar kullanılmıştır.
Soğutucu akışkanlar:
Genel olarak soğutucu akışkanlarda şu özellikler aranır:
Buharlaşma gizli ısısı yüksek olmalıdır.
Kritik sıcaklığı ve basıncı yüksek olmalıdır.
Atm.basınçta kaynama sıcaklığı düşük olmalıdır.
Doygunluk basıncı genleşme valfı basıncının altında bulunmalıdır.
Yanıcı ve patlayıcı olmamalıdır.
Karter yağına ve tesisatı oluşturan devre elemanlarına olumsuz yönde etkilememelidir.
Zehirleyici olmamalıdır.
Ucuz ve kolay temin edilebilmelidir.
Küçük kapasiteli bir kompresörün kullanımına elverişli olmalıdır.
Kapalı devrelerde sistemdeki kaçaklar kolayca temin edilebilmelidir.
 

Haberleri paylaşmak ister misiniz ?

Ana sayfa 1 Akel-3